Türkü

Türkiye’nin sözlü geleneðinde, bir ezgi ile söylenen halk þiirinin her çeþidini göstermek için en çok kullanýlan ad "türkü"dür. Özel durumlarda ya da ezginin, sözlerin çeþitlemesine göre ninni, aðýt, deyiþ, hava adlarý da kullanýlmaktadýr.Türk halk edebiyatý nazým þekli ve türüdür. Ezgisi yönüyle diðer halk þiiri türlerinden ayrýlýr. Türküler genellikle anonimdir. Ýsimleri bilinen saz þairlerinin söyledikleri de giderek halka mal olmuþtur. Ýlk türkü söyleme "Türkü yakmak" diye anýlýr. Türkü adý Türk sözcüðüne Arapça "ý" eki eklenmesiyle ortaya çýkmýþtýr. "Türk’e özge" anlamýna gelir.Türkü, Türk halk þiirinin en eski türlerindendir. Bu kelime ilk defa XV. Yüzyýlda Doðu Türkleri tarafýndan kullanýlmýþtýr. Hikmet Dizdaroðlu, Anadolu’da türkünün ilk örneðini Öksüz Dede’nin verdiðini belirtir. Türküler genellikle hece vezninin 7, 8 ve 11’li kalýplarýyla kýtalar halinde söylenir. Her kýta türkünün asýl sözlerinin bulunduðu bend ile nakarattan meydana gelir. Nakarat her bendin sonunda tekrarlanýr. Bu kýsým baðlama veya kavuþtak diye de bilinir. Türküleri kesin ayrýma sokmak güçtür. Bir yörede yakýlan türkü diðer bir yöreye þekli ve söyleniþ biçimi deðiþerek geçebilir. Türküler ezgilerine, konularýna ve yapýlarýna göre ayrýlýr.

1. Ezgilerine Göre Türküler

Usulsüzler: Uzun havalardýr. Divan, koþma, hoyrat gibi çeþitlere ayrýlýr.
Usullüler: Oyun havalarýdýr. Bu türe Konya’da oturak, Urfa’da kýrýk denilir.

2. Konularýna Göre Türküler

Ninniler ve çocuk türküleri, tabiat üzerine türküler, aþk türküleri, kahramanlýk türküleri, askerlik türküleri, tören türküleri, iþ türküleri, eþkýya türküleri, acýklý olaylarla ilgili türküler, güldürücü türküler, karþýlýklý söylenen türküler, oyun türküleri, aðýtlar.

3. Yapýlarýna Göre Türküler

Mani kýt’alarýndan kurulu türküler: Birbirleriyle ilgili konularda söylenmiþ manilerin sýralanarak ezgiyle okunmasýndan meydana gelir.
Dörtlüklerle kurulu türküler.